5. IPO Зах зээл (2-р хэсэг)

Хөрөнгийн зах зээлХичээл 5 / 8Хугацаа · 22 мин

Өмнөх хичээлээр бид компани яагаад олон нийтийн өмчийн хэлбэрт (Нээлттэй компани) шилжих шийдвэр гаргадаг, мөн бизнесийн өсөлтийн үе шатуудад ангел хөрөнгө оруулагчид болон венчур капиталистууд хэрхэн оролцдог талаар үзсэн. Тэгвэл дараагийн логик асуулт бол: “Компани яг хэрхэн IPO хийдэг вэ?”

Олон хүн IPO-г маш энгийнээр төсөөлдөг. Компани шийдвэр гаргаад л, үнэ тавиад хувьцаагаа зарж эхэлдэг мэт. Гэвч бодит зураглал үүнээс тэс өөр. IPO бол Санхүүгийн Зохицуулах Хороо (СЗХ)-ны хяналт дор явагддаг, ихэвчлэн 6-12 сар үргэлжилдэг, олон арван мэргэжилтний оролцоотой нарийн зохион байгуулалттай үйл явц юм. Энэ хичээлээр бид Монголын нөхцөлд IPO-ийн үйл явц хэрхэн алхам алхмаар өрнөдөгийг задлан үзэх болно.

1. Андеррайтер — IPO-ийн ерөнхий архитектор

Компани IPO хийхээр шийдсэний дараа хамгийн түрүүнд хийдэг алхам нь Андеррайтер (Underwriter) хөлслөх явдал юм. Англи хэлнээс орж ирсэн энэ нэр томьёо нь “доор гарын үсэг зурах” гэх энэ нэр томьёо нь хувьцааны арилжааны үр дүнд хариуцлага хүлээж буй талыг илтгэдэг. Монголын нөхцөлд андеррайтерээр ихэвчлэн СЗХ-ны тусгай зөвшөөрөлтэй үнэт цаасны компаниуд ажилладаг.

Андеррайтерийг IPO-ийн “архитектор” гэж нэрлэх нь зүй ёсны юм. Учир нь тэд бүх үйл явцыг эхнээс нь дуустал удирдан зохион байгуулж, оролцогч талуудын хооронд гүүр болж ажилладаг. Андеррайтерийн ажил нь эхнээс нь дуусах хүртэл үндсэн гурван том ажил хийгддэг.

1. Магадлан шинжилгээ (Due Diligence) нь хамгийн анхны бөгөөд хамгийн чухал ажил юм. Андеррайтерийн баг компанийн санхүүгийн тайлан, татварын төлбөр, гэрээнүүд, хууль зүйн маргаанууд, бизнесийн үйл ажиллагаа бүгдийг нарийн шалгана. Энэ нь хэрэг дээрээ хөрөнгө оруулагчдыг эрсдэлээс хамгаалах хамгийн эхний шүүлтүүр юм. Хэрэв компани мэдээллээ нуух, эсвэл буруу мэдээлэл өгөхийг оролдвол энэ үе шатанд илрэх ёстой.
2. Бичиг баримт бүрдүүлэлт бол хоёр дахь том ажил. СЗХ-нд хүлээлгэн өгөх албан ёсны бичиг баримт, түүний дотор үнэт цаасны танилцуулга буюу prospectus-ийг бэлтгэх ажил энд багтана. Энэ нь хууль зүйчид, аудиторууд, санхүүгийн шинжээчид зэрэг олон мэргэжилтнийг хамтдаа ажиллуулах нарийн ажил юм.
3. Үнэ тогтоох ба маркетинг бол гурав дахь үе шат. Хувьцааг ямар үнээр санал болгох вэ, хэн хэнд яаж сурталчлах вэ — энэ бүгдийг андеррайтер хариуцна. Үнэ тогтоох нь хамгийн нарийн ажлуудын нэг — хэт өндөр үнэлбэл хэн ч худалдан авахгүй, хэт бага үнэлбэл компани босгох ёстой хөрөнгөө бүрэн босгож чадахгүй.

2. Үнэт цаасны танилцуулга — хөрөнгө оруулагчийн “бизнес паспорт”

Андеррайтер магадлан шинжилгээгээ дуусгасны дараа үнэт цаасны танилцуулга буюу prospectus-ийг бэлтгэдэг. Энэ бол хөрөнгө оруулагчийн заавал унших ёстой хамгийн чухал баримт бичиг бөгөөд компанийн нэгэн төрлийн “бизнес паспорт” гэж хэлж болно.

Танилцуулгын зорилго нь маш тодорхой — хөрөнгө оруулагчдад мэдээлэлтэй (informed) шийдвэр гаргах боломж олгох. Тиймдээ танилцуулгад дараах мэдээллүүд заавал багтсан байх хууль зүйн шаардлага тавигддаг.

• Компанийн бизнесийн загвар ба ирээдүйн төлөвлөгөө нь хамгийн эхний хэсэг. Компани юу хийдэг вэ, ямар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг, зах зээлийн ямар хэсэгт байр суурьтай вэ, дараагийн 3-5 жилд яах төлөвлөгөөтэй вэ гэдэг асуултанд тодорхой хариулт өгсөн байх ёстой.
• Удирдах зөвлөл болон гүйцэтгэх удирдлагын мэдээлэл нь хоёр дахь чухал хэсэг. Хэн нар компанийг удирдаж байна, тэдний мэргэжлийн туршлага юу вэ, хувьцааны хэдэн хувийг эзэмшиж байна — энэ мэдээлэл хөрөнгө оруулагчдад итгэл өгөх эсвэл сэжиглэх үндсэн суурь болдог.
• Санхүүгийн тайлан нь танилцуулгын хамгийн нягт уншигдах ёстой хэсэг. Сүүлийн 3 жилийн орлого, ашиг алдагдал, хөрөнгийн хэмжээ, өрийн ачаалал, хөрөнгийн өгөөж — эдгээр тоо нь компанийн бодит санхүүгийн эрүүл мэндийг харуулдаг.
• Эрсдэлийн хүчин зүйлс хэсэг нь маш чухал бөгөөд олон хүний орхигдуулдаг хэсэг юм. Энд компани өөрөө “манай бизнес ийм ийм шалтгаанаар бүтэлгүйтэж болно” гэж бичсэн байх ёстой. Жишээ нь экспортод гарч буй уул уурхайн компанийн хувьд валютын ханшийн хэлбэлзэл, түүхий эдийн дэлхийн үнийн уналт, гадаад орнуудын импортын бодлогын өөрчлөлт зэрэг нь бодит эрсдэлүүд юм. Эдгээрийг жагсаасан компанид итгэл өндөр болдог. Хэрэв энэ хэсэг хагас дутуу байвал тухайн компани нэг бол зарим эрсдэлээ нуун дарагдуулж байна, эсвэл өөрт нь байгаа эрсдэлээ мэдэхгүй байна гэж үзэж, хардах суурь болно.
• Босгож буй хөрөнгийн зарцуулалтын төлөвлөгөө нь хамгийн эцсийн боловч хамгийн чухал хэсэг. IPO-гоор татсан мөнгийг яг юунд зарцуулах вэ — шинэ үйлдвэрт, өрөө дарахад, олон улсад тэлэхэд, эсвэл одоогийн эзэдийн халаас руу шилжүүлэхэд? Сүүлчийн хувилбар нь хөрөнгө оруулагчдад анхааруулах дохио өгдөг. Хувьцаагаа зараад гарч байгаа хөрөнгө оруулагч байж болох зүйл хэдий ч аливаа компани хэн нэгнээс мөнгө авч байгаа тохиолдолд түүнийг юунд зарцуулахаа тодорхойлсон байх нь зүйн хэрэг.

Энэхүү бичиг баримтыг СЗХ хянаж үзээд, хуульд нийцсэн, мэдээлэл нь хангалттай гэж үзвэл л олон нийтэд санал болгох зөвшөөрлийг олгодог. Зөвшөөрөл авах хүртэл компани, СЗХ-ны хооронд олон удаагийн засвар, нэмэлт мэдээлэл солилцох явдал гарч болно. СЗХ-оос зөвшөөрөл гарах хүртэл компани олон нийтэд хувьцаагаа санал болгох эрхгүй байна.

3. Роудшоу — хөрөнгө оруулагчдын сэтгэлийг тандах аялал

СЗХ-ноос зөвшөөрөл авсны дараа компанийн удирдлага болон андеррайтерийн баг хамтдаа роудшоу (Roadshow) буюу “IPO хийх аялал” гэж нэрлэгддэг үе шатанд ордог. Энэ үед тэд хэдэн долоо хоног, заримдаа хэдэн сар турш дотоодын болон гадаадын томоохон хөрөнгө оруулагчидтай уулзалт хийнэ.

Роудшоу нь зөвхөн сурталчилгааны үйл явдал биш. Үүнд хоёр зорилго байдаг.

1. Нэгдүгээрт, компанийн ирээдүйн өсөлт, бизнесийн загвар, удирдлагын чадварыг шууд харуулах. Үүнийг танилцуулга унших биш, удирдлагатай нүүр тулан уулзаж асуулт асуух нь огт өөр итгэл бүрдүүлдэг.
2. Хоёрдугаарт, хөрөнгө оруулагчдын сонирхол хэр өндөр байгааг тандах. Эдгээр уулзалтаас өгсөн хариу нь андеррайтерт эцсийн үнийг тогтооход маш чухал мэдээлэл өгдөг.

Монголд роудшоу нь ихэвчлэн томоохон институцийн хөрөнгө оруулагчид — банкууд, тэтгэврийн сан, даатгалын компани, хөрөнгийн менежментийн компаниуд — рүү чиглэсэн байдаг. Том IPO-ийн үед олон улсын зах зээлд гарч, Хонг Конг, Лондон, Сингапурын хөрөнгө оруулагчидтай уулзах нь бий.

4. Үнэ тогтоох арга — Тогтмол үнэ vs Захиалгын бүртгэл

IPO-ийн хамгийн нарийн асуудлуудын нэг нь хувьцааны үнийг хэрхэн тогтоох вэ гэдэг. Хэт өндөр үнэлбэл хэн ч худалдан авахгүй, хэт бага үнэлбэл компани шаардлагатай хөрөнгөө бүрэн босгож чадахгүй. Монголд өнөөдөр үндсэн хоёр арга ашиглагдаж байна.

А. Тогтмол үнийн арга (Fixed Price Method)

Энэ арга нь хамгийн энгийн нь юм. Компани болон андеррайтер хамтдаа суун ярилцаж, хувьцааны үнийг шууд тогтооно. Жишээ нь “манай хувьцаа нэг бүр нь 100 төгрөгөөр зарагдана” гэж зарлаад, хөрөнгө оруулагчид зөвхөн энэ үнээр худалдан авах эсэхээ л шийднэ.

Энэ аргын давуу тал нь энгийн, ил тод, иргэдэд ойлгоход хялбар. Сул тал нь зах зээлийн бодит эрэлт нийлүүлэлтийг тусгахгүй — хэрэв үнэ нь хэт бага байсан бол компани мөнгөө “бэлэг” хэлбэрээр алдаж буй хэрэг, хэт өндөр байсан бол захиалга бүрэн биелэхгүй байх нөхцөлд хүргэдэг. Монголын ихэнх IPO энэ аргаар явж ирсэн.

Б. Захиалгын бүртгэлийн арга (Book Building Method)

Энэ арга нь олон улсын зах зээлд илүү өргөн хэрэглэгддэг ба Монголд сүүлийн жилүүдэд нэвтэрч буй илүү дэвшилтэт арга юм. Компани тодорхой нэг үнийг шууд зарлахын оронд үнийн зурвас эсвэл үнийн коридор (price band) санал болгодог.

Жишээ нь “манай хувьцааны үнэ 100-120 төгрөгийн хооронд байна” гэж зарлана. 100 төгрөг нь доод үнэ (Floor Price), 120 төгрөг нь дээд үнэ (Cap Price) болно. Хөрөнгө оруулагчид энэ зурвас дотроо хэдэн төгрөгөөр, хэдэн ширхэг авахаа сонгож захиалгаа өгнө. Жишээлбэл нэг хөрөнгө оруулагч 105 төгрөгөөр 1000 ширхэг, өөр нэг хөрөнгө оруулагч 115 төгрөгөөр 5000 ширхэг гэх мэт. Мөн, заримдаа нэг хөрөнгө оруулагч өөрийн захиалгаа хоёр, гурван өөр үнийн түвшинд өгөх нь ч бий.

Захиалга авах хугацаа дууссаны дараа бүх захиалгыг нэгтгэж, эрэлт нийлүүлэлтэд тулгуурлан эцсийн үнийг тогтооно. Хэрэв захиалга нь хүрэлцээтэй бол дээд үнэ ойролцоо тогтож, эрэлт сул бол доод үнэ рүү ойртоно. Эцэст нь тогтоосон үнээс дээгүүр захиалга өгсөн бүх хүн уг үнээр (тогтоосон үнэ) хувьцаа авна.

5. IPO-д оролцох — иргэн та юу хийх ёстой вэ

Бүх бэлтгэл хангагдсаны дараа IPO албан ёсоор нээгдэж, олон нийт захиалга өгөх боломжтой болно. Энэ үе шатыг анхдагч зах зээлийн арилжаа гэдэг. Иргэн та энэ үед яаж оролцох вэ?

Эхний бөгөөд хамгийн чухал алхам бол үнэт цаасны компанид брокерийн данс нээлгэх явдал юм. Монголд СЗХ-ны зөвшөөрөлтэй олон үнэт цаасны компани байдаг бөгөөд та өөртөө таалагдсан компанийг сонгож данс нээлгэнэ. Данс нээлгэхэд иргэний үнэмлэх, нэмэлт мэдээлэл хэрэгтэй бөгөөд процесс нь ихэвчлэн нэг өдрийн дотор бүрэн хийгддэг.

Хоёр дахь алхам нь танилцуулгыг сайтар унших явдал. IPO бүрд тухайн компанийн prospectus олон нийтэд нээлттэй болж, СЗХ-ны цахим хуудас, МХБ-ийн вэбсайт, мөн андеррайтер брокерын сайтад тавигддаг. Энэ баримт бичгийг уншихгүйгээр захиалга өгөх нь хамгийн нийтлэг алдаа.

Гурав дахь алхам нь захиалгаа өгөх явдал. Брокерийн дансаараа дамжуулан та хэдэн ширхэг хувьцаа авах хүсэлтэй байгаагаа бүртгүүлнэ. Захиалгад заасан мөнгөн дүн таны данснаас түр хугацаагаар блоклогдох ба захиалгын хугацаа дуустал суулгаатай байна.

Захиалгын хугацаа дуусахад СЗХ болон андеррайтер бүх захиалгыг нэгтгэж дүгнэдэг. Энд хоёр гол сценари гарна.

Захиалга 100%-д хүрээгүй тохиолдол: Захиалга өгсөн хүн бүр захиалсан ширхэгээрээ хувьцаагаа авна. Гэхдээ энэ нь IPO-ийн хувьд анхааруулах дохио — зах зээлийн сонирхол сул байсан гэсэн үг.

Захиалга 100%-аас давсан тохиолдол (oversubscription): Энэ нь IPO амжилттай болсон гэсэн дохио. Гэхдээ энэ үед хувьцааг хувь тэнцүүлэн хуваарилах журам хэрэглэгддэг. Жишээ нь захиалга 200% болсон бол та хүссэн захиалсан хувьцааныхаа зөвхөн 50%-ийг л авах боломжтой. Үлдсэн мөнгийг тань 1-2 ажлын өдөрт буцааж олгоно.

6. IPO-ийн дараа юу болох вэ

Хувьцаа хувиарлагдаад дуусахад IPO үйл явц албан ёсоор төгсөнө. Гэхдээ энэ нь зөвхөн эхлэл — хувьцаа удалгүй Монголын Хөрөнгийн Бирж (МХБ) дээр бүртгэгдэж, хоёрдогч зах зээлийн арилжаа эхэлнэ. Энэ үеэс хойш хувьцааны үнэ нь өдөр тутамд эрэлт нийлүүлэлтэд тулгуурлан хэлбэлзэж эхэлдэг.

Олон шинэ хөрөнгө оруулагчид энд гайхдаг — IPO-ийн үнэ нь зах зээл нээгдсэний дараа яагаад огт өөр болж байна вэ? Энэ нь зах зээлийн эрэлт нийлүүлэлтийн зүй тогтол юм. IPO-ийн үнэ нь анхдагч зах зээлийн арилжааны үнэ бөгөөд биржийн арилжаа эхэлмэгц зах зээлийн оролцогчид өөрсдийн үнэлгээгээр худалдан авч, зарж эхэлнэ.

Зарим тохиолдолд эхний өдөр хувьцааны үнэ огцом өсдөг — үүнийг “IPO pop” гэж нэрлэдэг. Заримдаа эсрэгээр буурдаг. Аль аль тохиолдолд нь IPO-ийн үнэ нь компанийн жинхэнэ бодит үнэ цэнийг бүрэн илэрхийлээгүй байсан гэсэн дохио.

🇲🇳 Монголын нөхцөл байдалд

Монголд IPO үйл явц олон улсын стандартын зарчмаас үндсэндээ ялгаагүй боловч өөрийн өвөрмөц онцлогтой бөгөөд эдгээрийг ойлгох нь манай зах зээлд оролцох хүн бүрд чухал.

СЗХ-ны хяналтын онцлог. Монголд СЗХ нь үнэт цаасны зах зээлийн зохицуулалт, хяналтыг хариуцдаг үндсэн байгууллага юм. Олон улсад зөвхөн зөвшөөрөл олгох төдий зэрэгцэн ажилладаг улс орон байдаг ч манайд СЗХ нь танилцуулгын агуулгыг хянадаг, шаардлагатай тохиолдолд нэмэлт өөрчлөлт оруулахыг шаарддаг.

Андеррайтер компаниудын зах зээл. Монголд андеррайтер хийх эрхтэй томоохон үнэт цаасны компани цөөнгүй байдаг. Голомт капитал, ТДБ Капитал, БиДиСек, Ард Капитал зэрэг компаниуд олон жил үйл ажиллагаа явуулж ирсэн. Гэхдээ нэг IPO-д ихэвчлэн нэг л андеррайтер ажилладаг учир тэд тус бүрийн туршлага, нэр хүндийг харгалзах нь зүйтэй.

Захиалгын бүртгэлийн арга нэвтэрч байгаа байдал. Монголын зах зээл уламжлалт байдлаар тогтмол үнийн арга дээр тулгуурласан байсан. Сүүлийн жилүүдэд илүү том хэмжээний IPO-ийн үед захиалгын бүртгэлийн арга хэрэглэгдэж эхэлсэн нь зах зээлийн төлөвшилтийн нэг шинж юм. Энэ нь иргэдэд илүү нарийн ойлголт шаарддаг ч компаниудын хувьд бодит үнэлгээтэй ойртох боломж олгодог.

Жижиг хөрөнгө оруулагчдад ээлтэй практик. Зарим орнуудад IPO нь зөвхөн томоохон институцийн хөрөнгө оруулагчдад зориулагдсан байдаг бол Монголд иргэн бүрд оролцох боломжтой нээлттэй байдал хадгалагдаж байна. Захиалга 100%-аас давсан тохиолдолд хувь тэнцүүлэн хуваарилах журам нь жижиг хөрөнгө оруулагчдыг тэгш боломжтой болгодог.

Хязгаарлалт ба сорилтууд. Монголын IPO зах зээлд тулгардаг гол бэрхшээл нь компанийн тоо цөөн, том хэмжээний IPO ховор, олон улсын хөрөнгө оруулагчдын оролцоо хязгаарлагдмал байдаг явдал юм. Үүнээс гадна танилцуулгын чанар, ил тод байдал, аудитын стандарт зэрэгт хийгдэх ёстой ажил үлдсэн хэвээр байна.

Гол нэр томьёо

Бодит жишээ — “Сэлэнгэ Агро” ХК-ийн IPO-ийн дүр зураг

“Сэлэнгэ Агро” гэдэг хийсвэр компанийн жишээгээр IPO үйл явц хэрхэн алхам алхмаар явагдахыг харцгаая.

Үе шат 1 — Андеррайтер сонгох (1-р сар): “Сэлэнгэ Агро” 80 тэрбум төгрөг босгож, шинэ үр тариа боловсруулах үйлдвэр барих зорилгоор IPO хийхээр шийднэ. Удирдлага гурван үнэт цаасны компанитай саналаа авч, эцэст нь “Голомт Капитал”-тай ажиллахаар сонгоно.

Үе шат 2 — Магадлан шинжилгээ (2-3-р сар): Андеррайтерийн баг хоёр сарын турш компанийн санхүүгийн тайлан, эзэмшсэн газар, тариалангийн талбай, гэрээт ханган нийлүүлэгчид, татварын төлбөр, хууль зүйн маргаануудыг шалгана. Энэ үед нэг жижиг татварын маргаан илэрч, эхлээд шийдвэрлэх ёстой болно.

Үе шат 3 — Танилцуулга бэлтгэх (4-р сар): Магадлан шинжилгээ дуусахад үнэт цаасны танилцуулгыг бэлтгэнэ. 200 гаруй хуудастай энэ баримт бичигт сүүлийн 3 жилийн санхүүгийн тайлан, удирдлагын мэдээлэл, эрсдэлийн жагсаалт, мөнгөний зарцуулалтын төлөвлөгөө бүгд багтана.

Үе шат 4 — СЗХ-ны хяналт (5-6-р сар): Танилцуулгыг СЗХ-нд хүлээлгэн өгсний дараа хоёр сарын турш хяналт хийгдэнэ. СЗХ хоёр удаа нэмэлт мэдээлэл шаардаж, эцэст нь зөвшөөрлийг олгоно.

Үе шат 5 — Роудшоу (7-р сар): Компанийн удирдлага гурван долоо хоногийн турш Улаанбаатар, Дархан, Эрдэнэт хотуудаар явж томоохон хөрөнгө оруулагчидтай уулзалт хийнэ. Хонг Конгийн хоёр хөрөнгийн санд видео хурлаар танилцуулга өгнө.

Үе шат 6 — Үнэ тогтоох (7-р сарын сүүл): Роудшоугийн дүнд хөрөнгө оруулагчдын сонирхол өндөр байгааг харгалзан андеррайтер захиалгын бүртгэлийн арга хэрэглэхээр шийдэж, үнийн зурвасыг 950-1,150 төгрөгөөр зарлана.

Үе шат 7 — Захиалга авах (8-р сар): 14 хоногийн турш захиалга авна. Захиалга 280%-д хүрч маш өндөр сонирхол үзүүлсэн тул эцсийн үнэ дээд хязгаарт ойртон 1,120 төгрөгөөр тогтож, бүх хөрөнгө оруулагчид хүссэн ширхгийнхээ ойролцоогоор 36%-ийг авна.

Үе шат 8 — МХБ дээр арилжаа эхлэх (9-р сар): Хувьцаа хувиарлагдаад МХБ дээр бүртгэгдэхэд нээлтийн өдөр үнэ нь 1,250 төгрөгт хүрч өснө. Анхдагч зах зээлд хувьцаа авсан хүмүүс хоёрдогч зах зээл дээр зарж 12% орчмын ашиг олох боломжтой болно.

Эхнээс нь дуустал нийт 9 сар үргэлжилсэн энэ үйл явц нь Монголын дунд хэмжээний IPO-ийн ердийн дүр зураг юм. Том IPO-ийн хувьд энэ хугацаа 12-18 сар хүртэл сунах боломжтой.

Зайлсхийх алдаанууд

1. Танилцуулгыг уншихгүйгээр захиалга өгөх. Энэ бол хамгийн нийтлэг бөгөөд хамгийн үнэтэй алдаа. Найзынхаа зөвлөгөө, олон нийтийн сүлжээний шуугиан, эсвэл “том брэнд учраас сайн байх” гэсэн таамаг дээр тулгуурлан захиалга өгөх нь олон тохиолдолд алдагдалд хүргэдэг. Танилцуулгын эрсдэлийн хүчин зүйлсийн хэсгийг хамгийн багадаа уншиж байх хэрэгтэй.

2. IPO-ийн дараа үнэ үргэлж өсөх ёстой гэж бодох. Зарим IPO-ийн дараа эхний өдөр үнэ нь огцом өсдөг ч энэ нь баталгаа биш. Олон улсын зах зээлд IPO-ийн дараа хэдэн сард хувьцааны үнэ нь анхны түвшинээсээ доош ороод буцааж сэргэж чадаагүй жишээ олон бий. Богино хугацааны ашиг олох гэдэг сэтгэлгээтэй IPO-д орох нь маш эрсдэлтэй стратеги юм.

3. Захиалга давах эсэхийг тооцохгүй бүх мөнгөө хийх. Захиалга давсан тохиолдолд таны мөнгийг хувь тэнцүүлэн хуваарилана. Жишээ нь та 10 сая төгрөгөөр захиалга өгсөн ч захиалга 5 дахин давсан бол ердөө 2 сая төгрөгийн хувьцаа авна. Тиймээс өөр хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөгөө блоклогдсон 8 сая төгрөг буцаж ирэх хүртэл хойшлуулах хэрэгтэй болно.

4. Тогтмол үнэ ба захиалгын бүртгэлийн ялгааг ойлгохгүй байх. Захиалгын бүртгэлийн аргад үнийн зурвасын дунд эсвэл доод хязгаар руу захиалга өгснөөр хувьцаа авч чадахгүй болж магадгүй гэдгийг олон хүн ойлгодоггүй. Хэрэв эцсийн үнэ таны санал болгосон үнээс өндөр тогтвол та хувьцаа авахгүй.

5. Андеррайтерийн нэр хүндийг харгалзахгүй байх. Туршлагатай, нэр хүндтэй андеррайтер ажилласан IPO нь магадлан шинжилгээ илүү нарийн хийгдсэн, танилцуулга илүү найдвартай байх магадлал өндөр. Шинэ, эсвэл туршлага багатай андеррайтерт ажиллах IPO нь нэмэлт сэрэмж шаарддаг.

6. Бүх хадгаламжаа нэг IPO-д хийх. Хичнээн “сайн” харагдах ч нэг IPO-д бүх мөнгөө хийх нь портфолиогийн зарчмыг зөрчдөг. IPO нь өндөр эрсдэлтэй хөрөнгө оруулалт бөгөөд таны нийт хадгаламжийн тодорхой жижиг хувийг л төлөөлөх ёстой.

Ашигласан материал болон нэмэлт унших эх сурвалжууд

Санхүүгийн Зохицуулах Хороо: Үнэт цаасны танилцуулга бүртгүүлэх журам, IPO үйл явцын зохицуулалт. frc.mn

Монголын Хөрөнгийн Бирж: Үнэт цаасны бүртгэлийн журам, бүртгүүлсэн компаниудын танилцуулга. mse.mn

Investopedia: Underwriting, Book Building, Initial Public Offering. investopedia.com

U.S. Securities and Exchange Commission: Going Public — Investor Bulletin. Олон улсын IPO үйл явцын тайлбар. sec.gov