Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк (НХОБ, англиар National Investment Bank, вэб хуудас nibank.mn) нь Монголбанкны банкны үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөлтэйгөөр ажилладаг Монголын арилжааны банк юм. Монголбанкны нийтэлсэн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчдийн жагсаалтад банк 23 дугаар гэрчилгээтэй, 31 дугаар бүртгэлтэй, 2001 оны 11 дүгээр сарын 20-нд зөвшөөрөл авсан байдлаар бүртгэгдсэн байна. Банк өөрөө болон түүний талаарх танилцуулга хуудсуудад үйл ажиллагаагаа 2006 оноос эхэлсэн гэж бичдэг тул 2001 оны зөвшөөрлийн дугаар нь түүнээс өмнөх хуулийн эрх зүйн үргэлжлэл гэж үзэх боломжтой.
Банк нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай, хязгаарлагдмал хариуцлагатай хэлбэрээр байгуулагдсан бөгөөд иргэд, аж ахуйн нэгжид арилжааны банкны үндсэн үйлчилгээг үзүүлдэг. Танилцуулга мэдээллээр банк Улаанбаатар хотод төв байр, зургаа орчим салбар, тооцооны нэгжтэй гэж дурдагддаг. Үйл ажиллагааны хэмжээгээрээ Монголын 12 арилжааны банкны дунд хамгийн жижиг банкуудын тоонд ордог.
Банкны нэр нь “хөрөнгө оруулалтын банк” гэсэн ч Монгол Улсын хууль тогтоомжийн хүрээнд энэ нь арилжааны банк бөгөөд Хөрөнгө оруулалтын төрөлжсөн банкны тухай хуулиар зохицуулагддаг тусдаа төрлийн банк биш. Нэр нь банкны үүсэл, хувьцаа эзэмшигчдийн чиг хандлагатай холбоотой.
Түүх
Монголбанкны бүртгэлээр банкны үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл 2001 оны 11 дүгээр сарын 20-нд олгогдсон. Банкны өөрийн танилцуулга мэдээлэлд 2006 онд гадаадын хөрөнгө оруулагч хувьцаа эзэмшигчидтэй, хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани хэлбэрээр байгуулагдсан гэж тэмдэглэсэн байдаг. Банк өөрийгөө Монголын банк, санхүүгийн зах зээлд үүссэн “хөрөнгө оруулалтын банк” гэж танилцуулдаг.
2010 онд news.mn-д гарсан банкуудын эзэд, удирдлагын талаарх тоймд банкны хөрөнгө оруулагчид Монгол, Кайманы арлууд, Канад, Швейцарь, АНУ-ын хөрөнгө оруулагчид байсан гэж бичсэн бөгөөд тухайн үеийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар Д.Сумъяабазар, гишүүдээр Жеймс Пассин, Акира Минамино, Д.Дагвадорж байсан гэж дурдсан. 2021–2022 онд news.mn болон бусад хэвлэл банкийг Д.Сумъяабазар, Д.Дагвадорж нар хамтран эзэмшдэг гэж тайлбарлаж, Монголбанкнаас авсан зээл, төрийн хадгаламжтай холбоотой мэдээллүүдийг нийтэлсэн. Эдгээр нь тухайн үеийн хэвлэлийн мэдээлэл бөгөөд өнөөдрийн хувьцаа эзэмшлийн бүтцийг батлахгүй.
Банкны хувьд бүртгэгдсэн, нийтэд мэдэгдсэн томоохон хүндрэл бий. 2019 онд банкны улмаас Нийгмийн даатгалын санд 35.8 тэрбум төгрөг, Эрүүл мэндийн даатгалын санд 30.8 тэрбум төгрөгийн хүндрэл үүссэн гэж Монголбанк мэдээлсэн. 2024 оны 10 дугаар сарын 17-нд Монголбанкны Ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн тус банк дээрх хоёр санд төлөх 66.6 тэрбум төгрөгийн өрийг бүрэн барагдуулж, өр төлбөргүй болсон гэдгийг албан ёсоор хэлсэн (news.mn, 2024.10.17).
2023 оны 12 дугаар сард lemonpress.mn банкны тайлангийн үзүүлэлтүүдэд дүн шинжилгээ хийж, 2020 оноос хойш банк Монголбанкнаас тогтоосон зохистой харьцааны шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангаагүй, 2023 оны I улирлын байдлаар чанаргүй зээл нийт зээлийн 92.3%-д хүрсэн, хуримтлагдсан гарз 112.3 тэрбум төгрөг, өөрийн хөрөнгө -57.9 тэрбум төгрөг байсан гэж бичсэн. Банк хожим эдгээр үзүүлэлтээ сайжруулсан талаар нийтэлсэн баримтжсан мэдээлэл олдоогүй.
Үйл ажиллагаа, үйлчилгээ
Банк арилжааны банкны үндсэн үйлчилгээг иргэд, байгууллагад үзүүлдэг. Нийтэд нээлттэй танилцуулга мэдээлэлд дараах чиглэлүүд дурдагддаг:
- Иргэдийн банк: харилцах, хадгаламжийн данс нээх, төлбөрийн карт, дансны гүйлгээ, мөнгөн гуйвуулга зэрэг хувь хүний өдөр тутмын банкны үйлчилгээ.
- Зээл: иргэдийн хэрэглээний, цалингийн, барьцаатай зээл болон аж ахуйн нэгжийн зээл. Нөхцөл, хүү нь зээлийн төрөл, барьцаа, харилцагчийн орлогоос хамаарч өөр байдаг.
- Байгууллагын банк: компани, төсөвт байгууллагад данс, цалин, төлбөр тооцооны үйлчилгээ үзүүлэх.
- Гадаад төлбөр тооцоо: гадаад орнуудтай хийх гуйвуулга, экспорт, импортын төлбөр тооцоо.
- Валют арилжаа: гадаад валютыг банкны тогтоосон хаалтаар худалдах, худалдан авах.
- Нэг цэгийн үйлчилгээ: Автотээврийн төв болон үнэт цаасны компанитай хамтран авто машины бүртгэл, үнэт цаас, хөрөнгө оруулалттай холбоотой үйлчилгээг банкны салбар дээр нэг цэгээс авах боломж.
- Төрийн хөтөлбөрийн төлбөр: хүүхдийн мөнгө, жижиг дунд бизнесийг дэмжих болон хөнгөлөлттэй нүүрсний хөтөлбөр зэрэг төрийн хөтөлбөрүүдийн олголт, тооцоонд оролцох.
Хадгаламж, зээлийн хүү
Банкны нийтэлсэн хадгаламж, зээлийн хүүг доор харуулав. Хүү, нөхцөл нь банкны шийдвэр, зах зээлийн нөхцөлөөс хамаарч хугацаанаасаа өмнө өөрчлөгдөж болох тул гэрээ хийхээсээ өмнө салбараас эсвэл банкны албан ёсны хуудаснаас шалгаарай.
Энэ банкны хүүг одоогоор бүртгээгүй байна.
Дижитал үйлчилгээ
Банк вэб хуудас (nibank.mn) болон онлайн сүлжээгээрээ дансны үйлчилгээ үзүүлдэг гэж танилцуулдаг. Гэхдээ интернэт банк, мобайл аппликейшны албан ёсны нэр, ATM-ийн тоо, салбарын нийт тооны нийтэлсэн тодорхой тоо олдоогүй. Танилцуулга мэдээлэлд банк зургаа орчим салбар, тооцооны нэгжтэй гэж дурдагддаг боловч энэ тоог банк өөрөө ямар онд нийтэлснийг тогтоох боломжгүй байв. Банкны вэб хуудас нь мэдээлэл харьцангуй хязгаарлагдмал, санхүүгийн үзүүлэлтийн хуудас нь “ОДООГООР МЭДЭЭЛЭЛ БАЙХГҮЙ БАЙНА” гэсэн агуулгатай байдаг.
Удирдлага, өмчлөл
Банк нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай, хязгаарлагдмал хариуцлагатай хэлбэрийн банк бөгөөд нийтэд нээлттэй хувьцаат компани биш. Удирдлагын бүтэц нь Монголын банкны тухай хуулийн дагуу Хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ), ТУЗ-ийн дэргэдэх хороод болон Гүйцэтгэх захирлаар удирдуулсан гүйцэтгэх удирдлагаас бүрддэг. Банкны одоогийн Гүйцэтгэх захирал, ТУЗ-ийн даргын нэрийг баталгаажуулж болох шинэчилсэн, нийтэд нээлттэй эх сурвалж олдоогүй тул энд нэр дурдаагүй. Хувьцаа эзэмшигчдийн одоогийн бүтцийг нийтэлсэн эх сурвалж мөн олдсонгүй; дээр дурдсан өмчлөлийн талаарх мэдээлэл нь 2010–2022 онд хэвлэлд гарсан тайлбарууд юм.
Хэмжээ, зах зээлийн байр суурь
Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банкны нийт активын нийтэлсэн тоо олдоогүй тул дүн бичихгүй. Тус банк нийт активынхаа мэдээллийг вэб хуудсандаа нийтлээгүй байгаа бөгөөд санхүүгийн үзүүлэлтийн хуудас нь хоосон байдаг. Хүртэх боломжтой мэдээллээр банк Монголын 12 арилжааны банкны дунд хамгийн жижиг банкуудын тоонд ордог. Банк Монголбанкнаас системийн нөлөө бүхий банк гэж тогтоогдоогүй — Монголбанкны тогтоосон системийн нөлөө бүхий таван банк нь Хаан банк, Худалдаа хөгжлийн банк, Голомт банк, Төрийн банк, Хас банк юм.
Банкуудыг хооронд харьцуулахдаа анхаарах зүйл бий: freely.mn-д тавигдсан банкуудын нийт активын тоонууд өөр өөр хугацааны (жишээ нь 2025 оны 12 дугаар сарын 31, 2026 оны 6 дугаар сарын 30) тайлангаас авсан тул яг таг харьцуулагдахгүй.
Анхаарах зүйл
- Банк нийт актив, өөрийн хөрөнгө, зохистой харьцааны үзүүлэлтээ вэб хуудсандаа нийтлээгүй байна. Хадгаламж хийхээсээ өмнө банкны хамгийн сүүлийн аудитлагдсан санхүүгийн тайлан, зохистой харьцааны үзүүлэлтийг салбараас бичгээр гаргуулж авах нь зүйтэй.
- 2020–2023 оны байдлаар банк Монголбанкнаас тогтоосон зохистой харьцааны шалгуурыг хангаагүй гэж хэвлэлд дүн шинжилгээ хийгдэж байсан. Эдгээр үзүүлэлт одоо ямар байгааг банкнаас шууд асуун тодруулах нь хэрэгтэй.
- Монгол Улсад банкин дахь мөнгөн хадгаламж нь Хадгаламжийн даатгалын тухай хуулиар даатгагддаг ба нэг хадгаламж эзэмшигчийн нэг банкинд байгаа төгрөг, валютын нийт хадгаламжийг 20 сая төгрөг хүртэл нөхөн төлдөг. Үүнээс дээш дүнг хэд хэдэн банкинд хуваарилан хадгалах нь эрсдэлийг бууруулна.
- Зээлийн хүүг сараар зарласан бол жилийн хүү болгохын тулд 12-оор үржүүлнэ (жишээ нь сарын 2.0% = жилийн 24%). Зээлийн шимтгэл, үнэлгээ, даатгалын зардлыг нэмж тооцсон жилийн өртөг нь зарласан хүүнээс үргэлж өндөр байдаг.
- Банкны салбарын тоо хязгаарлагдмал (танилцуулга мэдээлэлд зургаа орчим нэгж) бөгөөд дижитал сувгийн талаарх нийтэлсэн мэдээлэл тодорхой бус байна. Байршил, үйлчилгээний хүртээмж, гүйлгээний хязгаарыг урьдчилан шалгаарай.
Ашигласан эх сурвалж
- Монголбанк — Банкны үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл эзэмшигчдийн жагсаалт
- Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк — nibank.mn
- Pages.mn — Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банкны танилцуулга
- News.mn — Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк 66.6 тэрбумын өрөө барагдуулжээ (2024.10.17)
- News.mn — Банкуудын эздийг танилцуулж байна (2010.07.21)
- Lemonpress.mn — Үндэсний Хөрөнгө Оруулалтын Банкны хэцүүхэн тоонууд (2023.12.08)
- Zindaa.mn — Системийн нөлөө бүхий 5 банк
- Legalinfo.mn — Банкин дахь мөнгөн хадгаламжийн даатгалын тухай хууль