Худалдаа Хөгжлийн банк (ХХБ, англиар Trade and Development Bank, TDB) нь 1990 оны 10 дугаар сарын 19-нд байгуулагдсан, Монголын хамгийн эртний арилжааны банк юм. Банк Монголбанкны №8 тусгай зөвшөөрлийн дагуу үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд 1993 оны 5 дугаар сарын 29-нд банкны үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авч, тусгай зөвшөөрлийг 2002 оны 2 дугаар сарын 27-нд шинэчилсэн.
2026 оны 6 дугаар сарын 30-ны байдлаар банкны нийт хөрөнгө 17,703.3 тэрбум төгрөг байв. Банк 2024 онд 15 их наяд төгрөгийн хөрөнгөтэй, 90 салбартай болсныг тайландаа дурдсан.
ХХБ-ны үйл ажиллагаанд байгууллагын банк, гадаад худалдааны санхүүжилт, гадаад төлбөр тооцоо тодорхой жин эзэлдэг. Уул уурхай, импорт-экспорт, томоохон компаниудад үйлчилдэгээрээ онцлог боловч иргэдэд зориулсан хадгаламж, карт, зээлийн 130 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг давхар санал болгодог.
Түүх
Банк 1990 онд улсын бүрэн эзэмшлийн байгууллага хэлбэрээр байгуулагдаж, Монголын нэг шатлаат банкны системийг хоёр шатлалд шилжүүлэх шинэтгэлийн эхэнд үүссэн. Эхний жилүүдэд банк улсын хөрөнгө оруулалт, гадаад санхүүжилт, бондын үйл ажиллагааг дамжуулах үүрэг гүйцэтгэж байв.
2002 онд банк хувьчлагдаж, төрийн эзэмшлийн 74 хувийг АНУ-ын Gerald Metals болон Швейцарийн Banca Commerciale Lugano компаниудын консорциум болох Globull Investment and Development худалдан авсан. 2004 онд Азийн хөгжлийн банк болон IFC нийт 11 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн. 2006 онд Central Asian Mining болон Д.Эрдэнэбилэг зэрэг Монголын хөрөнгө оруулагчид дээрх хоёр компанийг худалдан авч, өмчлөл Монголын талд шилжсэн. 2012 оны 2 дугаар сард Goldman Sachs банкны 4.8 хувийг эзэмшиж байсан.
2007 оноос ХХБ олон улсын зах зээлд бонд гаргаж эхэлсэн бөгөөд банкны тайлангаар таван удаагийн бонд гаргалтаар нийт 1.14 тэрбум ам.доллар татан төвлөрүүлсэн. 2014 онд Токиод төлөөлөгчийн газраа нээж, тэр үед гаргасан бондоо 2017 онд өөрийн хөрөнгөөр бүрэн төлсөн. 2012 онд Нидерландын FMO-тай хамтран Монголд анхны байгаль орчин, нийгмийн эрсдэлийн удирдлагын системийг хэрэгжүүлж, 2020 онд Ногоон Климатын Сангийн (GCF) хүлээн зөвшөөрөгдсөн байгууллага болж, 2021 онд Монголд анхны Тогтвортой байдлын сан хүрээг баталсан.
2023 оны 5 дугаар сард банк хувьцааныхаа 5 хүртэл хувийг олон нийтэд санал болгож, 105.5 тэрбум төгрөгийн захиалга авч, төлөвлөснийхөө 126.4 хувийг биелүүлсэн. Хувьцаа 2023 оны 5 дугаар сарын 3-нд Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн.
Үйл ажиллагаа, үйлчилгээ
Банк иргэд, бизнес, байгууллагад 130 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нийлүүлдэг гэж тайландаа дурдсан.
- Иргэдийн банк: төгрөг, валютын харилцах, хугацаатай болон хугацаагүй хадгаламж, дебит, кредит карт, онлайн хэрэглээний зээл.
- Зээл: хэрэглээний болон цалингийн зээл, ипотек, ногоон зээлийн бүтээгдэхүүн — бизнесийн ногоон зээл, ногоон ипотек, эко автомашины зээл.
- Бизнес, байгууллагын банк: жижиг, дунд бизнесийн зээл, уул уурхай, худалдаа, үйлдвэрлэлийн томоохон компаниудад зориулсан зээл, лизинг, цалин дамжуулалт, POS үйлчилгээ.
- Гадаад төлбөр тооцоо: SWIFT гуйвуулга, баримтат зээл (L/C), баталгаа. Банк 2024 оны тайлангаар 94 корреспондент банктай, 85 ностро данстай байсан.
- Валют арилжаа: гадаад валют худалдан авах, борлуулах, валютын эрсдэлээс хамгаалах (хедж) үйлчилгээ.
- Гадаад худалдааны санхүүжилт: олон улсын банк, хөгжлийн байгууллагуудаас татсан эх үүсвэрээр импорт, экспортын гэрээг санхүүжүүлэх.
Хадгаламж, зээлийн хүү
Банкны нийтэлсэн хадгаламж, зээлийн хүүг доор харуулав. Эдгээр хүү, нөхцөл тогтмол бус бөгөөд банкны шийдвэр, бодлогын хүүгийн өөрчлөлтөөс хамаарч шинэчлэгддэг тул гэрээ хийхийн өмнө банкнаас баталгаажуулах нь зүйтэй.
Багананы нэр дээр дарж эрэмбэлнэ. Сүүлд шинэчилсэн: 2026.10.08. Бүх банкийг зэрэг харьцуулахыг хүсвэл Банкууд хуудсыг үзээрэй.
Дижитал үйлчилгээ
Банк “TDB Online” нэртэй интернэт банк, мобайл банкны аппликейшнээр данс харах, гуйвуулга, төлбөр тооцоо хийх үйлчилгээг үзүүлдэг. Дижитал банкны үндсэн системээ Temenos Infinity платформ дээр, харилцагчийн урамшууллын системээ “Britto” экосистем дээр хэрэгжүүлснийг тайландаа дурдсан. Банк бэлэн бус, автомат “Lite” салбаруудыг ажиллуулдаг. Салбар, АТМ-ийн сүлжээний хувьд банкны 2023 оны жилийн тайланд 87 салбар, тооцооны төв болон 275 АТМ байсан бол 2024 оны тогтвортой байдлын тайланд 90 салбар гэж тэмдэглэсэн. 2020 оны 6 дугаар сарын байдлаар банк 97 салбар, тооцооны газар, 271 АТМ, 9,326 POS төхөөрөмжтэй гэж вэбсайтдаа мэдээлсэн байдаг.
Удирдлага, өмчлөл
Банк Монголын хөрөнгийн биржид TDB код (ISIN: MN00TDB05673) -оор 2023 оны 5 дугаар сарын 3-наас бүртгэлтэй. Монголын хөрөнгийн биржийн нийтлэсэн мэдээллээр нөлөө бүхий хувьцаа эзэмшигч нь Globull Investment and Development Pte. Ltd (60.8%) болон ТиДиБи Капитал ХХК (29.69%) бөгөөд эдгээр мэдээлэл 2023 оны 6 дугаар сарын 6-нд шинэчлэгдсэн байна. Банкны тухай хуулиар нэг хувьцаа эзэмшигчийн төвлөрөл 20 хувиас хэтрэхгүй байх шаардлага хүчин төгөлдөр тул өмчлөлийн бүтэц өөрчлөгдөж байгаа эсэхийг биржийн сүүлийн мэдээллээс шалгах хэрэгтэй.
Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар 2022 оны 4 дүгээр сараас АНУ-ын гүйцэтгэх захирал асан Рандольф Коппа ажиллаж байна; түүний өмнө 2006–2022 онд Д.Эрдэнэбилэг ТУЗ-ийн даргаар ажилласан. Гүйцэтгэх захирлаар О.Орхон ажиллаж байна. ТУЗ-д хараат бус гишүүдийг шинээр сонгодог бөгөөд 2026 оны 1 дүгээр сарын 30-наас Л.Нямсүрэн, 4 дүгээр сарын 29-наас Д.Гантөгс хараат бус гишүүнээр томилогдсон. Банк 2024 оны 2 дугаар сард Монголын банкны системд анхны Тогтвортой хөгжлийн хороог ТУЗ-ийн дор байгуулсан.
Хэмжээ, зах зээлийн байр суурь
2026 оны 6 дугаар сарын 30-ны байдлаар Худалдаа Хөгжлийн банкны нийт хөрөнгө 17,703.3 тэрбум төгрөг байсан. Үүнийг ХААН Банкны 28,082.7 тэрбум, Голомт банкны 19,859.8 тэрбум төгрөгтэй харьцуулж болох ч өөр өөр банкны тоо өөр өөр тайлангийн хугацаанаас гарсан тохиолдолд шууд харьцуулахад тохиромжгүй болохыг анхаарах нь зүйтэй. Монголбанкны банкны салбарын тоймд ХХБ нь системийн нөлөө бүхий таван банкийн нэг гэж тооцогддог (2025 оны хагас жилийн тойм).
Анхаарах зүйл
- ХХБ-ны үйл ажиллагааны чиглэл байгууллагын банк, гадаад худалдааны санхүүжилт талдаа илүү тул иргэдийн зарим бүтээгдэхүүний нөхцөл, салбарын хүртээмж бусад томоохон банктай зөрж болно. Өөрт хэрэгтэй үйлчилгээг гурав, дөрвөн банкны нөхцөлтэй зэрэгцүүлж харьцуулахыг зөвлөж байна.
- Зээлийн хүүг сараар зарласан бол жилийн хүү болгохын тулд 12-оор үржүүлнэ. Шимтгэл, үнэлгээ, даатгал зэргийг нэмсэн жилийн шимтгэлийн хувийг (ЖШХ) бичгээр авах нь зөв.
- Гадаад гуйвуулгын үнийн дүнд банкны шимтгэлээс гадна корреспондент банкны шимтгэл нэмэгддэг. Хүлээн авагчид хүрэх бодит дүнг гүйлгээ хийхээс өмнө тодруулаарай.
- Валютын арилжааны хувьд салбар, интернэт банк, картаар хийсэн гүйлгээний хөрвүүлэх хүртэл өөр байж болно. Том дүнгийн валют арилжааны хувьд хүрч болох хувийг салбараас шалгах нь зүйтэй.
- Банкин дахь мөнгөн хадгаламжийн даатгалын тухай хуулийн 8.1-д заасны дагуу нэг банкинд байгаа нэг хадгаламж эзэмшигчийн төгрөг, валютын хадгаламжийг нийт 20 сая төгрөг хүртэл нөхөн төлдөг; нэг хүний хэд хэдэн хадгаламжийг нэгтгэж тооцдог.
Ашигласан эх сурвалж
- Монголын хөрөнгийн бирж — Худалдаа Хөгжлийн банк ХК
- MSE — ХХБ-ны нөлөө бүхий хувьцаа эзэмшигчид
- ХХБ-ны 2023 оны үйл ажиллагааны тайлан (MSE)
- ХХБ — 2023 оны тогтвортой байдлын тайлан
- ХХБ — 2024 оны тогтвортой байдлын тайлан
- ХХБ — Төлөөлөн удирдах зөвлөл
- ХХБ — Банкны талаар
- ХХБ — Three decades defining development
- Oxford Business Group — Монголын банк, бизнесийн өмчлөлийн төвлөрөл
- ikon.mn — Банкны салбарын 2025 оны хагас жилийн тойм
- App Store — TDB Online аппликейшн
- Банкин дахь мөнгөн хадгаламжийн даатгалын тухай хууль