Монголын хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийг хэмжих олон үзүүлэлт байдаг ч хамгийн бодит үзүүлэлтүүдийн нэг бол зах зээл дээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж буй бодит хөрөнгө оруулагчдын тоо юм.
Бидний харж буй энэхүү график нь 2012 оны 7-р сараас 2020 оны 7-р сар хүртэлх 8 жилийн хугацаан дахь арилжаанд оролцсон хөрөнгө оруулагчдын тоог “давхардаагүй дүнгээр” харуулж байна. Энэ нь зүгээр нэг данс нээлгэсэн тоо биш, харин тухайн сард ядаж нэг удаа “авах” эсвэл “зарах” захиалга өгч, арилжаа хийсэн бодит хүмүүсийн тоо гэдгийг онцлох нь зүйтэй.
Графикаас харахад Монголын хөрөнгийн зах зээлд оролцогчдын идэвхийг гурван үндсэн үе шатанд хуваан авч үзэж болохоор байна.
1. “Унтаа” үе (2012 – 2016 оны дунд үе)
2012 оноос 2016 оны дунд үе хүртэлх хугацаанд Монголын Хөрөнгийн Бирж (МХБ) дээр идэвхтэй арилжаа хийдэг хөрөнгө оруулагчдын тоо харьцангуй тогтвортой бөгөөд бага түвшинд байжээ.
Сард дунджаар 1,000-аас 2,000 орчим хөрөнгө оруулагч л арилжаанд идэвхтэй оролцож байв. 2014-2015 оны үед бүр 1,000-аас доош орж буурсан үе ч ажиглагдаж байна. Энэ нь тухайн үеийн эдийн засгийн нөхцөл байдал, уул уурхайн түүхий эдийн үнийн уналт, мөн олон нийтийн хөрөнгийн зах зээлийн талаарх мэдлэг, сонирхол сул байсантай холбоотой байж болох юм.
2. Их тэсрэлтийн үе (2016 оны сүүл – 2018 оны эхэн)
Графикийн хамгийн анхаарал татсан хэсэг бол 2016 оны сүүлээс эхэлсэн огцом өсөлт юм. Цэнхэр өнгөтэй баганууд болон чиг хандлагыг харуулсан тасархай зураас дээшээ огцом цойлов.
-
Оргил үе: Идэвхтэй арилжаачдын тоо 2018 оны эхний саруудад түүхэн дээд хэмжээндээ хүрсэн байна. Нэг сарын дотор идэвхтэй арилжаа хийсэн давхардаагүй хөрөнгө оруулагчийн тоо 7,500 давжээ.
Энэхүү огцом өсөлтөд хэд хэдэн хүчин зүйл нөлөөлсөн байх магадлалтай. Үүнд:
-
Шинэ, сонирхолтой IPO-нууд зах зээл дээр гарч ирсэн нь олон нийтийн анхаарлыг татсан.
-
Засгийн газрын үнэт цаасны арилжаа идэвхэжсэн.
-
Технологийн дэвшил буюу брокерийн компаниуд онлайн арилжааны систем, гар утасны аппликэйшнүүдийг нэвтрүүлж эхэлсэн нь иргэдэд арилжаанд оролцох боломжийг эрс хялбарчилсан.
3. Шинэ тэнцвэр ба савалгаа (2018 оны дунд – 2020 он)
2018 оны оргил үеийн дараа зах зээлийн идэвх аажмаар буурч, “хөөс” тодорхой хэмжээгээр хагарсан дүр зураг харагдаж байна. Гэсэн хэдий ч нэг чухал эерэг үр дүн гарсан нь: Зах зээлийн идэвх 2012-2016 оны үетэй харьцуулахад хамаагүй өндөр түвшинд тогтворжсон явдал юм.
Бууралттай үедээ ч сард 3,000-аас дээш идэвхтэй хөрөнгө оруулагч тогтмол оролцож байсан нь зах зээлд “суурь тоглогчид” бий болсныг илтгэнэ. 2019 оны сүүл, 2020 оны эхээр дахин 5,000 руу дөхсөн идэвхжил ажиглагдсан ч 2020 оны 7-р сар руу дөхөхөд (COVID-19 цар тахлын нөлөөгөөр байж болзошгүй) идэвх огцом буурчээ.
Дүгнэлт
Энэхүү график нь Монголын хөрөнгийн зах зээл зөвхөн “бүртгэлтэй хувьцаа эзэмшигчид”-ийн тоогоор биш, харин “идэвхтэй арилжаачид”-ын тоогоор хэрхэн тэлж буйн тод жишээ юм.
2017-2018 оны “сэрэлт” нь иргэд хөрөнгийн зах зээлийг сонирхоход бэлэн байгааг харуулсан бол, түүний дараах тогтворжилт нь зах зээлд байнгын оролцогчдын бааз суурь бүрэлдэж эхэлснийг баталж байна. Цаашид зах зээлд шинэ бүтээгдэхүүн гарах, технологи улам сайжрахын хэрээр энэхүү идэвхтэй оролцогчдын тоо дахин өсөх суурь бүрдсэн гэж дүгнэж болохоор байна.
