ХасБанк

ХасБанк (албан нэр: “ХасБанк” ХК) нь Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа арилжааны банк юм. Монголбанкнаас банкны тусгай зөвшөөрлийг 2001 оны 12 дугаар сарын 27-нд авсан бөгөөд банк мөн өдрийг үүсгэн байгуулагдсан өдрөөрөө тооцдог. Үндэс нь 1998 онд хэрэгжиж байсан микро санхүүжилтийн төсөл, тэр үед байгуулагдсан банк бус санхүүгийн байгууллагууд бөгөөд банкны үйл ажиллагаа Монголбанкны тусгай зөвшөөрөл, хяналтын дор явагддаг.

2025 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар банкны нийт актив 6,861.9 тэрбум төгрөг байв. Банк өөрийн 2025 оны жилийн тайланд 1.2 сая орчим харилцагч, 1,300-гаад ажилтантай гэж бичсэн. Монголбанк ХасБанкийг системийн нөлөө бүхий банкуудын тоонд хамааруулдаг.

Үйлчилгээний гол хэрэглэгчид нь иргэд, бичил болон жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид, түүнчлэн томоохон байгууллага, экспорт-импортын гүйлгээ хийдэг компаниуд юм. Банкны хувьцаа 2023 оноос Монголын хөрөнгийн бирж (МХБ)-д XAC кодоор арилжаалагддаг.

Түүх

1998 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хөгжлийн хөтөлбөрийн “MicroStart” төсөл Монголд хэрэгжиж, банкны зээлд хүрч чадахгүй байсан иргэд, бичил бизнес эрхлэгчдэд санхүүгийн үйлчилгээ хүргэх зорилготой байгууллага байгуулагдсан. Эдгээрийн нэг нь “Хөгжлийн Алтан Сан” (англиар X.A.C.) бөгөөд банкны одоогийн нэр үүнээс гаралтай.

2001 онд хоёр банк бус санхүүгийн байгууллага нэгдэж, Монгол Улсад тухайн төрлийн анхны нэгдлийг хийсэн. Нэгдсэн байгууллага 2001 оны 12 дугаар сарын 27-нд Монголбанкнаас банкны тусгай зөвшөөрөл авч, ХасБанк болон үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн.

Хожим банкны 95 хувийг “ТэнГэр Санхүүгийн Нэгдэл” ХХК эзэмшиж, холдинг хэлбэрээр удирдаж байв. Тус нэгдлийн хувьцаа эзэмшигчдэд Олон улсын санхүүгийн корпораци (IFC), Японы ORIX, Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк (EBRD), Канадын National Bank зэрэг гадаадын хөрөнгө оруулагчид багтаж байсан.

2021 онд батлагдсан Банкны тухай хуулийн шинэчилсэн зохицуулалтын дагуу системийн нөлөө бүхий банкууд нийтэд нээлттэй хувьцаат компани болох шаардлагатай болсон. ХасБанк 2023 оны 5 дугаар сарын 5-нд МХБ-д бүртгэгдэж, хувьцааныхаа 5.01 хувийг нэгж тутмыг 677 төгрөгөөр нийтэд санал болгож, 35.7 тэрбум орчим төгрөг татсан.

2025 оны 7 дугаар сарын 24-нд Санхүүгийн зохицуулах хороо “ТэнГэр Санхүүгийн Нэгдэл” ХХК-ийг банкинд нэгтгэх зөвшөөрөл олгосон. Нэгдэл дууссаны дараа холдингийн хувьцаа эзэмшигчид банкны шууд хувьцаа эзэмшигч болж, банкны хувьцаа эзэмшигчдийн тоо 11,000-аас дээш болсон. Банк өөрийн тайланд нэг ч хувьцаа эзэмшигч 20 хувиас дээш хувь эзэмшихгүй байх хуулийн шаардлагыг хангасан гэж дурдсан.

Үйл ажиллагаа, үйлчилгээ

Банк иргэд болон бизнесийн харилцагчдад зориулсан банкны үндсэн үйлчилгээг бүхэлд нь үзүүлдэг.

• Иргэдийн банк: харилцах ба хадгаламжийн данс, дебит болон кредит карт, цалин, тэтгэвэр, гүйлгээний үйлчилгээ.
• Зээл: хэрэглээний зээл, ипотекийн зээл, тээврийн хэрэгслийн зээл, хадгаламж барьцаалсан зээл зэрэг иргэдэд зориулсан зээлүүд.
• Бизнес, байгууллагын банк: байгууллагын харилцах, цалингийн үйлчилгээ, хөрөнгө оруулалтын ба эргэлтийн хөрөнгийн зээл, батлан даалт.
• Жижиг, дунд бизнесийн санхүүжилт: бичил, жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд чиглэсэн зээл. Банк залуу бизнес эрхлэгч, эмэгтэй бизнес эрхлэгчдэд зориулсан тусдаа багцуудыг хэрэгжүүлж байгаагаа тайлагнадаг.
• Гадаад төлбөр тооцоо: гадаад гуйвуулга, импорт-экспортын аккредитив (L/C), гадаад худалдааны батлан даалт.
• Валют арилжаа: гадаад валютын бэлэн ба бэлэн бус арилжаа, валютын захиалгат гүйлгээ.
• Ногоон санхүүжилт: эрчим хүчний хэмнэлттэй орон сууц, хүлэмжийн хийн хаягдлыг бууруулах төсөл, эко хэрэглээний зээл. 2025 оны эцэст ногоон зээлийн багц 236 тэрбум төгрөг, нийт зээлийн 5.65 хувь байсан.
• Лизинг: банкны “ХасЛизинг” байгууллагаар дамжуулан санхүүгийн лизингийн үйлчилгээ.

Хадгаламж, зээлийн хүү

Банкны нийтэд мэдээлсэн хадгаламж, зээлийн хүүг доор харуулав. Хүү, нөхцөл нь банкны шийдвэр, зах зээлийн нөхцөлөөс хамаарч өөрчлөгддөг тул гэрээ байгуулахын өмнө банкнаас дахин нягтлахыг зөвлөж байна.

Дижитал үйлчилгээ

Иргэдэд зориулсан мобайл аппликейшн нь “XacBank”, байгууллагад зориулсан нь “XacBank Business” нэртэйгээр iOS болон Android дээр ажилладаг. Банк 2025 онд залуучуудад зориулсан “XacTeen” аппликейшнийг гаргасан гэж тайлагнасан. Мөн интернэт банкаар данс хоорондын гүйлгээ, банк хоорондын төлбөр, тооцоо, валют арилжааг хийх боломжтой. Банк 2025 оны тайланд дижитал сувгаар хийгдсэн гүйлгээ өмнөх оноос 25 хувиар өссөн гэж дурдсан. Салбарын сүлжээний талаар 2021 онд банкны гүйцэтгэх захирлын өгсөн тайлбарт 70 гаруй салбар, 21 аймагт тооцооны төвтэй гэж дурдсан; түүнээс хойшхи тоог банк нийтэд тусад нь мэдээлээгүй. Банк орлого хийх боломжтой АТМ-уудыг хэд хэдэн байршилд ажиллуулдаг.

Удирдлага, өмчлөл

ХасБанк нь нийтэд нээлттэй хувьцаат компани бөгөөд хувьцаа нь Монголын хөрөнгийн бирж дээр XAC кодоор (ISIN: MN00XAC05687) 2023 оны 5 дугаар сараас арилжаалагдаж байна. Банк төрийн өмчит бус. 2025 онд холдинг компани банкинд нэгдсэний дараа хувьцаа эзэмшигчдийн тоо 11,000-аас дээш болж, нэг ч эзэмшигч 20 хувиас дээш хувь эзэмшихгүй болсон. Гүйцэтгэх захирал нь Гүмэнжавын Цэвэгжав бөгөөд 2019 онд Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн шийдвэрээр томилогдсон. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга нь Санжай Гүпта (2025 оны жилийн тайлан, 2026 оны хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын материалын дагуу). 2025 оны эцсийн байдлаар ТУЗ 11 гишүүнтэй, дотроо хараат бус гишүүдтэй байв.

Хэмжээ, зах зээлийн байр суурь

2025 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар ХасБанкны нийт актив 6,861.9 тэрбум төгрөг байсан бөгөөд энэ нь 2024 оны 6,322 тэрбум төгрөгөөс 8.5 хувиар их юм. Монголбанк ХасБанкийг системийн нөлөө бүхий банкуудын тоонд хамааруулдаг. Эндээс анхаарах зүйл нь өөр өөр банкны актив тоо нь өөр өөр хугацааны байдлаар гаргагдсан байдаг тул (жишээ нь Төрийн банк 2025 оны эцсийн, Тээвэр хөгжлийн банк 2026 оны 6 дугаар сарын 30-ны байдлаар) тэднийг хооронд нь нарийн харьцуулах боломжгүй.

Анхаарах зүйл

• Зарлагдсан хадгаламжийн хүүнд үндсэн хүүгээс гадна нөхцөлт урамшуулал (данс тодорхой хугацаанд хөдөлгөөнгүй байх, бусад үйлчилгээ хамт авах гэх мэт) багтсан байж болно. Гэрээнд бичигдсэн үндсэн хүү болон урамшууллын хүүг тусад нь нягтлах нь зүйтэй.
• Зээлийн хүүг сараар бичсэн бол 12-оор үржүүлж жилийн хүүг гаргаж тооцоолох. Мөн зээлийн шимтгэл, үнэлгээний болон даатгалын зардлыг оруулсан нийт зардлыг асуух.
• Банкинд байршуулсан хадгаламж Банкин дахь мөнгөн хадгаламжийн даатгалын тухай хуулиар даатгагдсан бөгөөд нөхөн төлбөрийн хэмжээ нэг банк дахь нэг хадгаламж эзэмшигчийн хувьд 20 сая төгрөг хүртэл байна. Нэг банкинд хэд хэдэн данс байвал нийлбэрээр тооцно.
• Ногоон зээл, эко зээл зэрэг хөнгөлөлттэй нөхцөлтэй бүтээгдэхүүнүүд нь тодорхой стандарт, техникийн шаардлага хангасан эд хөрөнгө, төсөлд зориулагддаг тул урьдчилан шалгуурыг тодруулах.
• Банкны хувьцаа нээлттэй арилжаалагддаг тул ханш, ногдол ашиг нь хэлбэлздэг. Хадгаламж (даатгалтай) болон хувьцаа (хөрөнгө оруулалтын эрсдэлтэй) хоёрыг хольж хардаггүй байх нь зүйтэй.

Ашигласан эх сурвалж

• ХасБанк ХК, 2025 оны жилийн тайлан (PDF)
• ХасБанк ХК, 2026 оны хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит хурлын материал (PDF)
• Монголын хөрөнгийн бирж — Хас Банк (XAC)
• iKon.mn — ХасБанкны IPO танилцуулга
• iKon.mn — ХасБанкны Гүйцэтгэх захирал Г.Цэвэгжавтай хийсэн ярилцлага
• iKon.mn — ТэнГэр Санхүүгийн Нэгдлийг банкинд нэгтгэсэн тухай
• ХасБанк — Салбар, АТМ-ийн хаяг
• Санхүүгийн боловсрол — Хадгаламжийн даатгал