1.1 Ерөнхий ойлголт
Суурь шинжилгээ (Fundamental Analysis) гэдэг нь аливаа бизнесийг цогцоор нь судлах хандлага юм. Хөрөнгө оруулагч хүн бизнест урт хугацаагаар (жишээлбэл 3-5 жил) хөрөнгө оруулахыг зорих үед тухайн компанийг олон талаас нь шинжилж ойлгох шаардлагатай болдог.
Хувьцааны үнийн өдөр тутмын богино хугацааны хэлбэлзэл буюу “шуугиан”-аас өөрийгөө тусгаарлаж, компанийн бодит үйл ажиллагааны үр дүнд төвлөрөх нь хөрөнгө оруулагчийн хувьд маш чухал. Урт хугацаандаа суурь сайтай компанийн хувьцааны үнэ өсөх хандлагатай байдаг бөгөөд ингэснээр хөрөнгө оруулагчдад жинхэнэ баялгийг бүтээж өгдөг.
Үүний бодит жишээнүүдийг бид Монголын Хөрөнгийн Бирж (МХБ) дээрээс харж болно. АПУ ХК, Говь ХК, Инвескор ББСБ ХК, Мандал Даатгал ХК зэрэг компаниуд урт хугацаандаа бизнесийн цар хүрээгээ тэлж, хөрөнгө оруулагчдадаа тогтмол өгөөж хүртээж ирсэн. Хэрэв компани жилд дунджаар 20%-ийн нийлмэл өсөлттэй (CAGR) ажиллавал таны хөрөнгө 3.5 жилийн дотор хоёр дахин өснө гэсэн үг. Нийлмэл өсөлт өндөр байх тусам баялаг бүтээх үйл явц илүү хурдасна.
Мэдээж үүний эсрэгээр хөрөнгө оруулагчдын хөрөнгийг үнэгүйдүүлсэн компаниуд ч зах зээлд бий. Суурь шинжилгээний гол зорилго нь баялаг бүтээдэг “чанартай” компаниудыг, баялаг устгадаг “эрсдэлтэй” компаниудаас ялгах явдал юм. Сайн компаниудад нийтлэг шинж чанарууд байдагтай адил, муу компаниудад ч хөрөнгө оруулагчдад урьдчилан анхааруулсан нийтлэг сул талууд байдаг бөгөөд суурь шинжилгээ нь эдгээр шинж чанарыг таньж мэдэхэд тусална.
1.2 Би суурь шинжээч болж чадах уу?
Мэдээж чадна. Зөвхөн санхүүч эсвэл нягтлан бодогч хүн л сайн суурь шинжээч болдог гэдэг нь түгээмэл төөрөгдөл юм. Энэ нь огт үнэнд нийцэхгүй. Суурь шинжээч болоход танд дараах хэдхэн энгийн ур чадвар л шаардлагатай:
- Санхүүгийн үндсэн тайлангуудын бүтэц, зориулалтыг ойлгох
- Тухайн компанийн үйл ажиллагаа явуулж буй салбар, бизнесийн онцлогийг мэдэх
- Нэмэх, хасах, үржүүлэх, хуваах зэрэг математикийн энгийн үйлдлүүдийг ашиглах
1.3 Суурь шинжилгээ хийх хэрэгслүүд
Суурь шинжилгээ хийхэд шаардлагатай мэдээллийн эх сурвалжууд нь дийлэнхдээ нээлттэй бөгөөд үнэ төлбөргүй байдаг:
- Компанийн жилийн тайлан: Суурь шинжилгээнд шаардлагатай бүх мэдээлэл жилийн тайланд бий. Компанийн өөрийн цахим хуудас эсвэл МХБ-ийн (mse.mn) сайтаас үнэгүй татаж авах боломжтой.
- Салбарын мэдээлэл: Тухайн компани салбартаа хэрхэн өрсөлдөж байгааг харахын тулд макро болон салбарын статистик хэрэгтэй. (Үндэсний статистикийн хороо – 1212.mn эсвэл холбогдох яамдын судалгааг ашиглах).
- Мэдээ мэдээлэл: Бизнесийн өдөр тутмын мэдээ нь салбарын болон компанийн сүүлийн үеийн үйл явдлуудтай танилцаж, трендийг мэдрэхэд тусална (Bloomberg TV Mongolia, Lemon Press гэх мэт).
- MS Excel эсвэл Google Sheets: Санхүүгийн харьцааны тооцооллууд хийж, загварчлал гаргахад ашиглана.
Эдгээр хэрэгслүүдийн тусламжтайгаар жирийн хөрөнгө оруулагч ч мэргэжлийн байгууллагуудын түвшний судалгаа хийх бүрэн боломжтой юм. Мэргэжлийн түвшинд ч гэсэн судалгааг аль болох энгийн, логиктой байлгах нь хамгийн зөв шалгуур байдаг.
Энэ бүлгээс санаж явах гол ойлголтууд:
-
Суурь шинжилгээг урт хугацааны хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргахад ашигладаг.
-
Суурь үзүүлэлт сайтай компанид оруулсан хөрөнгө нь танд баялаг бүтээдэг бол, үүнийг ашигласнаар эрсдэлтэй компаниудад хөрөнгөө алдахаас урьдчилан сэргийлнэ.
-
Техник болон Суурь шинжилгээг хооронд нь сөргөлдүүлэх биш, харин хөрөнгө оруулалтын багцдаа (Core-Satellite арга) ухаалгаар хослуулан ашиглах нь зүйтэй.
-
Суурь шинжээч болоход онцгой авьяас шаардлагагүй; эрүүл ухаан, энгийн математик, бизнесийн ерөнхий мэдрэмж байхад л хангалттай.
